Góc nhìn pháp lý trong hoạt động sáp nhập và mua bán doanh nghiệp (M&A)

Trong bối cảnh doanh nghiệp ngày càng quan tâm đến tăng trưởng, tái cấu trúc và mở rộng thị trường, M&A không còn là câu chuyện riêng của dòng vốn hay giá trị chuyển nhượng. Một giao dịch M&A thành công phụ thuộc rất lớn vào cách các bên thiết kế cấu trúc giao dịch, rà soát pháp lý, phân bổ rủi ro và bảo vệ giá trị sau khi hoàn tất.

Trong buổi Tọa đàm Pháp luật trực tuyến với chủ đề “Góc nhìn pháp lý trong hoạt động sáp nhập và mua bán doanh nghiệp M&A”, Vilasia chia sẻ các vấn đề pháp lý quan trọng mà bên mua, bên bán và nhà đầu tư cần lưu ý trước, trong và sau giao dịch. Nội dung tập trung vào các câu hỏi thực tế: mua cổ phần hay mua tài sản, thẩm định pháp lý có vai trò gì, vì sao nhiều tranh chấp phát sinh sau khi giao dịch đã hoàn tất, và doanh nghiệp cần tiếp cận M&A như thế nào để tránh các sai lầm tốn kém.

Bài viết này là Kỳ 1 trong chuỗi nội dung về pháp lý và đầu tư trong M&A. Ở Kỳ 2, Vilasia tiếp tục phân tích sâu hơn về “Giá trị doanh nghiệp dưới góc nhìn pháp lý và đầu tư”, đặc biệt là tác động của rủi ro pháp lý, tài sản vô hình, quản trị nội bộ và thẩm định pháp lý đối với định giá doanh nghiệp.

Xem toàn bộ tọa đàm Kỳ 1 tại đây:
https://videophapluat.baophapluat.vn/toa-dam/toa-dam-phap-luat-truc-tuyen-goc-nhin-phap-ly-trong-hoat-dong-sap-nhap-va-mua-ban-doanh-nghiep-ma-193588.html

Xem tiếp Kỳ 2: “Giá trị doanh nghiệp dưới góc nhìn pháp lý và đầu tư” tại đây:
https://videophapluat.baophapluat.vn/toa-dam/toa-dam-phap-luat-truc-tuyen-gia-tri-doanh-nghiep-duoi-goc-nhin-phap-ly-va-dau-tu-ky-2-194181.html

Q&A

Hỏi: Trước khi tiến hành một thương vụ M&A, doanh nghiệp cần làm rõ những vấn đề pháp lý nào?

Đáp: Trước khi bàn đến hợp đồng hay thẩm định chi tiết, các bên cần làm rõ mục tiêu thương mại và cấu trúc giao dịch. Bên bán thường quan tâm đến việc bán được giá tốt, giao dịch hoàn tất nhanh và hạn chế trách nhiệm sau giao dịch. Bên mua thường muốn mua đúng tài sản hoặc doanh nghiệp mình cần, với mức giá hợp lý và trong thời gian phù hợp.

Từ đó, các bên cần trả lời một số câu hỏi nền tảng: đang mua bán cổ phần hay tài sản; nếu mua cổ phần thì mua bao nhiêu phần trăm; giao dịch là mua lại cổ phần từ cổ đông hiện hữu hay góp vốn mới vào công ty mục tiêu; bên mua là nhà đầu tư trong nước hay nước ngoài; công ty mục tiêu có phải là công ty đại chúng hay không; và giao dịch có liên quan đến cạnh tranh hoặc tập trung kinh tế hay không.

Mỗi câu trả lời sẽ dẫn đến một khung pháp lý khác nhau. Vì vậy, xác định đúng cấu trúc giao dịch ngay từ đầu là bước đầu tiên để kiểm soát rủi ro.

Hỏi: Thẩm định pháp lý có vai trò gì trong việc bảo vệ bên mua và bên bán?

Đáp: Thẩm định pháp lý giúp bên mua nhìn thấy bức tranh thực tế của công ty mục tiêu, thay vì chỉ dựa vào phần giới thiệu của bên bán. Qua quá trình này, luật sư thường giúp bên mua trả lời bốn câu hỏi chính.

Thứ nhất, bên mua đang mua cái gì. Việc rà soát sẽ bao gồm hồ sơ thành lập, giấy phép, tài sản, hợp đồng trọng yếu, sở hữu trí tuệ, lao động, nợ vay, tranh chấp và nghĩa vụ thuế.

Thứ hai, bên mua có nên mua hay không. Nếu phát hiện vấn đề nghiêm trọng, ví dụ giao dịch không khả thi về mặt pháp lý hoặc công ty mục tiêu không có tài sản, quyền hoặc lợi thế mà bên bán quảng bá, việc dừng giao dịch cũng có thể là một quyết định đúng.

Thứ ba, bên mua nên mua với giá nào. Các vấn đề như nợ thuế, tranh chấp tài sản hoặc hợp đồng quan trọng sắp hết hạn đều có thể là cơ sở để điều chỉnh giá.

Thứ tư, bên mua nên mua với điều kiện gì. Kết quả thẩm định sẽ được chuyển hóa vào hợp đồng thông qua điều kiện tiên quyết, cam đoan và bảo đảm, cơ chế bồi hoàn và các nghĩa vụ sau hoàn tất.

Hỏi: Vì sao nhiều tranh chấp M&A phát sinh sau khi giao dịch đã hoàn tất?

Đáp: Nhiều tranh chấp chỉ bộc lộ sau khi tiền đã trả và cổ phần đã chuyển. Đây là thời điểm các cam kết trong hợp đồng bắt đầu được kiểm chứng bằng thực tế vận hành.

Một nguyên nhân phổ biến là tài sản không đúng như kỳ vọng. Ví dụ, bên mua có thể mua cổ phần của một công ty vì tin rằng công ty đó sở hữu thương hiệu chính, nhưng sau khi giao dịch hoàn tất mới phát hiện thương hiệu đã được chuyển sang một pháp nhân khác. Mua cổ phần không tự động đồng nghĩa với việc mua được tất cả thương hiệu, quyền sở hữu trí tuệ hoặc tài sản mà công ty đang sử dụng.

Nguyên nhân thứ hai là nghĩa vụ tài chính phát sinh từ trước giao dịch, điển hình là nghĩa vụ thuế. Nếu hợp đồng có điều khoản bồi hoàn rõ ràng, bên bán có thể phải chịu trách nhiệm. Nếu không, bên mua có thể phải gánh rủi ro.

Nguyên nhân thứ ba là bên bán không thực hiện các cam kết sau hoàn tất, chẳng hạn không chuyển giao nhân sự, khách hàng hoặc hợp đồng quan trọng như đã hứa. Ngay cả khi bên mua thắng kiện hoặc thắng trọng tài, khả năng thi hành và thu hồi tiền vẫn là một rủi ro thực tế.

Hỏi: Quy định về cạnh tranh và kiểm soát tập trung kinh tế có ý nghĩa gì trong M&A?

Đáp: Các quy định về kiểm soát tập trung kinh tế không chỉ áp dụng cho nhà đầu tư nước ngoài. Về nguyên tắc, các quy định này có thể áp dụng cho mọi doanh nghiệp tham gia giao dịch M&A nếu giao dịch đạt các ngưỡng hoặc điều kiện pháp luật liên quan.

Mục tiêu của kiểm soát tập trung kinh tế là bảo vệ môi trường cạnh tranh. Nhà nước không cấm M&A, nhưng cần kiểm soát các giao dịch có khả năng làm thay đổi đáng kể cấu trúc thị trường, tạo ra sức mạnh thị trường quá lớn cho bên thâu tóm, hoặc ảnh hưởng bất lợi đến người tiêu dùng, người lao động và các doanh nghiệp khác.

Vì vậy, trong các thương vụ có quy mô lớn hoặc liên quan đến các doanh nghiệp cùng thị trường, phân tích cạnh tranh cần được thực hiện sớm. Đây không nên là việc kiểm tra cuối cùng trước ngày ký.

Hỏi: Doanh nghiệp nên thay đổi tư duy như thế nào khi tham gia M&A?

Đáp: Thông điệp quan trọng là: “Don’t Do Deals in the Dark.” Không nên thực hiện một giao dịch lớn, phức tạp và quan trọng như M&A khi thiếu thông tin, thiếu kinh nghiệm và thiếu tư vấn chuyên môn.

Tư vấn chuyên môn không chỉ là chi phí. Đó là công cụ giúp bên bán đạt mục tiêu bán được giá tốt, giao dịch nhanh và giảm trách nhiệm sau hoàn tất. Đối với bên mua, tư vấn giúp mua đúng thứ cần mua, với điều kiện và mức giá phù hợp hơn.

Tốt nhất, tư vấn nên tham gia từ giai đoạn đầu: khi các bên bắt đầu tìm hiểu, đạt thỏa thuận sơ bộ, tiến hành thẩm định, thương lượng hợp đồng và hoàn tất giao dịch.